2025 rok to już siódmy rok naszej działalności. Nasz model działania pozostaje ten sam: czytamy i analizujemy miejskie dokumenty, chodzimy na posiedzenia różnych komisji, rad dzielnicy czy Rady Miasta, zabieramy tam głos w istotnych dla nas sprawach, nagłaśniamy różne kwestie w social mediach, zachęcamy innych do działania, piszemy petycje i listy intencyjne, bierzemy i zachęcamy do udziału w konsultacjach, przygotowujemy też akcje edukacyjne – każdy znajdzie coś dla siebie.
W tym roku angażowaliśmy się w ponad 30 spraw, a w mediach mogliście nas usłyszeć lub przeczytać prawie 140 razy! Mówimy o tym, co ważne, głośno i wyraźnie. Spotykałyśmy się też z ekspertami czy przedstawicielami lokalnych władz, działaliśmy wspólnie z innymi krakowskim organizacjami, a także ruchami miejskimi z całej Polski (byliśmy na zjeździe ruchów miejskich w Rzeszowie, a także w Łodzi). Finansowo nasze inicjatywy wspiera m.in. Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców i Sieć Obywatelska Watchdog Polska, co pomaga nam w opłaceniu czynszu za biuro czy pracy biura księgowego
Poniżej krótkie podsumowanie tego, co się działo na przestrzeni ostatnich 12 miesięcy, w kolejności bardziej losowej niż chronologicznej. A może na liście Twoich postanowień noworocznych pojawi się dołączenie do Akcji? Możesz to zrobić w każdej chwili – sprawdź tutaj! Możesz też nas wspierać na Patronite.
Nasze działania w 2025
1. Lasy społeczne
Kontynuowaliśmy prace na rzecz zabezpieczenia lasów społecznych. Początkiem roku wzięłyśmy udział w spotkaniu Krakowskiego Zespołu Parlamentarnego, pojechałyśmy również na spotkanie w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, gdzie rozmawiałyśmy m.in. o konieczności zmian legislacyjnych, które zagwarantują trwałość wypracowanych rozwiązań, zarówno w kontekście lasów cennych społecznie, jak i lasów cennych przyrodniczo. W lipcu ministerstwo zapowiedziało, że ustawa dot. lasów społecznych zostanie przyjęta przez parlament w przyszłym roku. No cóż… czekamy.
Współorganizowaliśmy spotkanie autorskie oraz dyskusję pt. “Przyrodnicze Perły Małopolski” w Ogniwie wokół książki “Rezerwaty przyrody w województwie małopolskim. Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość”, gdzie promowaliśmy ideę tworzenia rezerwatów.
Razem z lokalną społecznością i szeregiem innych organizacji, zorganizowaliśmy we wrześniu wydarzenie „Puszcza Dulowska nasz las społeczny„, które miało za zadanie nagłośnić fakt, iż Puszcza Dulowska – niewątpliwie ważna społecznie i przyrodniczo – nie została włączona do programu lasów społecznych.
Z przykrością stwierdzamy też, że krakowskie Lasy Państwowe nic sobie nie robią z ustaleń i tną na potęgę, również lasy, które zostały włączone do programu lasów społecznych tj. Puszcza Niepołomicka, Dolinki Krakowskie czy Las Karniowicki.
2. Uchwała antyhałasowa
W lutym radni przyjęli projekt uchwały antyhałasowej, oparty na uchwale z Poznania. My z kolei, aby jeszcze lepiej zadbać o te sprawy, złożyłyśmy projekt do Budżetu Obywatelskiego o zakup radarów akustycznych dla Krakowa. Niestety ze względu na brak podstaw legislacyjnych nie przeszedł pozytywnej weryfikacji. Za to w sierpniu wspieraliśmy warszawskie Miasto Jest Nasze i ich petycję do Marszałka Sejmu Szymona Hołowni o jak najszybsze podjęcie prac legislacyjnych, które umożliwią skuteczne wykorzystanie fotoradarów akustycznych w walce z coraz poważniejszym problemem zanieczyszczenia
3. Dewastacja Prądnika
W lutym złożyliśmy zawiadomienie do prokuratury o możliwości popełnienia wykroczenia polegającego na niszczeniu siedlisk bobrów, a także ptasich gniazd, bez wymaganych zezwoleń z RDOŚ. Chodzi o rzekę Prądnik, która została wpuszczona do betonowej rury. Jej regulacja tłumaczona jest koniecznością zapobiegania podtopieniom jednej z ulic w Zielonkach. Uważamy, że takie działania to błędne koło – nie tak należy walczyć z podtopieniami. 3-krotnie naszczonkini zeznawała na Policji a także uczestniczyła w wizji lokalnej. Sprawa jest w toku. Będziemy ją nadzorować. Wydział Klimatu Środowiska i Powietrza dzięki naszym działaniom wydał decyzję (zresztą pierwszą w historii funkcjonowania Urzędu Miasta Krakowa) o naprawie wyrządzonych szkód. Postępowanie w prokuraturze jest w toku.
4. Strefa Czystego Transportu
SCT to temat, który podgrzał publiczną dyskusję w Krakowie do czerwoności. Ostateczna jej wersja, która w Krakowie obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku, jest liberalna: obejmuje 60% obszaru miasta, Krakowianie i Krakowianki są z niej dożywotnio wyłączeni, a osoby spoza Krakowa mogą korzystać z trzyletniego okresu przejściowego. Zanim jednak ta wersja została przyjęta, pisaliśmy o zaletach wprowadzania takich stref, sięgając po przykład z różnych miast Europy, a także razem z ponad 40 organizacjami pozarządowymi wystąpiliśmy do krakowskich radnych o przyjęcie przepisów na rzecz zdrowia mieszkańców.
5. Kładka Kazimierz Ludwinów
Stale monitorowaliśmy temat nowej kładki nad Wisłą, łączącej Kazimierz z Ludwinowem. Sprawą zajmuje się od dawna, wspierając mieszkańców z Kazimierza.Nie kwestionując idei przeprawy przez Wisłę – jej budowa jest przeskalowania a zdaniem prokuratrury – mija się z prawem. W kwietniu dyrektor Centrum Światowego Dziedzictwa zwrócił się do miasta o wstrzymanie budowy, ze względu na naruszenie paragrafów związanych z ochroną obiektów na liście UNESCO. Nagłaśnialiśmy tę sprawę, wskazując, że wciąż można jednak zrezygnować z nadbudowy nad głównym ciągiem pieszym, co pozwoliłoby ucywilizować projekt, oszczędzić pieniądze i krajobraz.
6. Białe Morza
Białe Morza to miejsce szczególnie dla nas ważne i jego ochroną zajmujemy się od lat. Już wydawało się, że będzie dobrze, ale oprotestowane pomysły nadal wracają. Przygotowana przez miasto koncepcja zagospodarowania Białych Mórz jest nie do przyjęcia. Nie da się pogodzić wizji „dzikiej strefy” z tak intensywną zabudową jaka została zaproponowana – to wewnętrznie sprzeczne. Z niepokojem obserwujemy próbę komercjalizacji Białych Mórz i ignorowanie konsultacji społecznych. Jeden park XXL bez intensywnego zagospodarowania w milionowym mieście to nie żadna fanaberia, tylko podstawowa potrzeba w tej części Krakowa. Wzięliśmy udział w kolejnym etapie konsultacji, wystosowaliśmy apele do prezydenta, uczestniczyliśmy też w posiedzeniu dzielnicy 9. Nasza praca w tym temacie na pewno nie jest zakończona.
7. Las Łęgowy i użytek ekologiczny
W styczniu pożegnaliśmy naszego Przyjaciela, Kazimierza Walasza, niestrudzonego obrońcę krakowskiej przyrody. W październiku Rada Miasta jednogłośnie podjęła decyzję, że użytek ekologiczny Las Łęgowy w Przegorzałach będzie nosił imię Kazimierza Walasza. Gorąco wspieraliśmy ten pomysł jako jedni z pomysłodawców inicjatywy. Mamy nadzieję, że uchwalenie użytku ekologicznego to wstęp do szerszej ochrony unikatowego obszaru.
8. Kanał Krakowski i park „Ptasi Raj”
Razem z innymi organizacjami apelujowaliśmy do władz miasta, aby w miejsce rezerwy pod Kanał Krakowski powstał nowy 2 kilometrowy park, który z uwagi na bogactwo występowania na nim różnych gatunków ptaków, chcielibyśmy nazwać Parkiem „Ptasi Raj”. Powstała obywatelska inicjatywa uchwałodawcza, której celem było utworzenie na Bagrach Ludwinowskich i zielonej rezerwie pod Kanał właśnie tego parku. Uchwała została przyjęta w październiku – teraz czekamy na zabezpieczenie tych terenów i ptasie trele w bezpiecznym miejscu!
9. Działamy też w radach dzielnicy
Część z członków i członkiń Akcji działa też w radach dzielnicy, czynnie dbając o te najbardziej lokalne społeczności. W ramach tych prac udało się na Prądniku Białym: dodatkowe finansowanie remontu łazienek w przedszkolu samorządowym 29, remont chodnika przy ulicy Bociana, dodatkowe nasadzenia wzdłuż ulic: Krowoderskich Zuchów, Wybickiego, Fieldorfa-Nila, Ojcowskiej, Łokietka, Rusznikarskiej, Pachońskiego, Górnickiego, nowy pomnik przyrody w Parku Krowoderskim, zobligowanie ZZM do poprawy warunków klonów w Parku Krowoderskim poprzez napowietrzenie gleby i przekazanie monitory szkole podstawowej nr 109.
Nasi Radni są także przewodniczącymi komisji Zieleni i Ochrony Środowiska: Aleksandra Piotrowska na Prądniku Białym, a Maciej Fijak w Podgórzu.
10. Zakrzówek - czy warto było szaleć tak?
Zakrzówek dla ważne miejsce dla Akcji. Wątpliwej jakości rewitalizacja Zakrzówka trwale zmieniła jego charakter. W wyobraźni wielu mieszkańców został on zredukowany do kąpieliska i miejsca, gdzie można wybrać się na grilla. Pomimo to Zakrzówek wciąż pozostaje przyrodniczo cennym obszarem, bogatym zarówno w przedstawicieli fauny i flory, a dzięki temu również wartym odwiedzenia nie tylko w celu odpoczynku nad wodą. Jak to możliwe? Można się było tego dowiedzieć dzięki sierpniowemu spacerowi przyrodniczemu po Zakrzówku, który poprowadził nasz akcjonariusz i doktorant na Wydziale Biologii UJ, Maciek Móll.
11. Pawilon w parku Szymborskiej
Z planów na niewielki pawilon, który miał zostać zbudowany w parku przy Karmelickiej, wyrósł projekt budynku, który wygląda na pełnoprawną kamienicę. Po fali protestów w kwietniu i ogólnokrakowskim poruszeniu prezydent zadeklarował, że kamienica nie powstanie. Na wszelki wypadek w lipcu podpisaliśmy inicjatywę uchwałodawczą, która ma zatrzymać zabudowę. W październiku na sesji rady miasta odbyła się dyskusja i głosowanie nad tym projektem. Ostatecznie prezydent poparł ten kierunek, tak samo jak Rada Miasta (jednogłośnie). Trwają prace nad zmianą planu miejscowego tak, aby park nigdy nie został zabudowany.
12. Tężnie
Od kilku lat stawianie tężni w mieście, zwłaszcza dzięki Budżetowi Obywatelskiemu, to nowa moda – kosztowna i szkodliwa. Badania naukowczyń z UR wskazują, że w solance i mgiełce w tężniach znajdują się m.in. bakterie E. coli, grzyby pleśniowe, gronkowce i promieniowce. Solanka z tężni jest również szkodliwa dla drzew i przyrody. Dwukrotnie apelowaliśmy do prezydenta Miszalskiego w tej sprawie. Dzięki nam udało się zablokować kilka pomysłów na nowe tężnie, niestety budowa kilku jest nadal procedowana przez miasto jak np. tężnia w Swoszowicach. Nie rozumiemy tego i będziemy do sprawy wracać.
13. Szkolne ulice
Kontynuowaliśmy też temat szkolnych ulic :to rozwiązanie polegające na zamknięciu lub czasowym ograniczeniu ruchu samochodowego przy szkole, aby dzieci mogły bezpiecznie dotrzeć na lekcje, a zanieczyszczenia powietrza ograniczone. W maju 2022 roku przeprowadzono w Krakowie pilotażowy program „Szkolna ulica” na ulicy Urzędniczej. Do tej pory nie opublikowano jednak jego wyników. Wystąpiliśmy więc z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, a w czerwcu spotkałyśmy się z prezydentką Marią Klaman w sprawie szkolnych ulic. Miasto zaproponowało utworzenie międzywydziałowego zespołu ds. szkolnych ulic na wzór rowerowego. Czekamy na dalsze działania miasta, póki co na propozycji stanęło.
14. Sprawa karpi, Szymona Bałka i list otwarty do rektora UR
W ogromny skróce: Szymon Bałek, student UR, nagłośnił sprawę niehumanitarnego zabicia karpi przez wykładowczynię podczas zajęć. Jego działanie przyczyniło się do postępowania dyscyplinarnego na uczelni wobec wykładowczyni oraz wszczęcia śledztwa przez prokuraturę, ale także do skreślenia go z listy studentów. W lipcu wystosowaliśmy list otwarty do Rektora UR, prof. Sylwestra Tabora, apelując m.in. o natychmiastowe przywrócenie Szymona Bałka do pełni praw studenta; wyciągnięcia konsekwencji od osób odpowiedzialnych za sytuację, a także stworzenie wewnętrznych procedur i protokołu ochrony sygnalistów w środowisku akademickim, podjęcie działań mających na celu ochronę sygnalistów i zapewnienie, że osoby zgłaszające nieprawidłowości nie będą narażone na represje. Pod listem tym podpisało się 1967 osób. Niestety rektor UR, mimo nałożonych na UR kar i przegranej w NSA, wciąż upiera się, że zachowanie uczelni wobec studenta oraz wykładowczyni wobec karpii – było w porządku.
15. Mapa kopert, czyli #dasie
Nasz akcjonariusz Maciek Surówka samodzielnie przygotował mapę miejsc postojowych dla osób z niepełnosprawnościami. Zrobił to po tym, jak urząd odpisał, że nie ma na mapę środków, a sprawa jest bardzo pracochłonna. Jemu to zajęło półtora dnia i odzew był bardzo pozytywny. Co prawda Michał Pyclik, rzecznik ZDMK, podważał publicznie pracę Maćka i funkcjonalność mapy (klasyczne #niedasie), ale prezydent Miszalski i jego rzecznik zareagowali pozytywnie. Obiecano, że mapa będzie elementem aplikacji mKraków, a Maciek zostanie zaproszony do współpracy. Da się? Zobaczymy.
16. Testujemy dostępność: edycja RMK
Nie tylko mapa kopert: testowaliśmy dostępność budynku użyteczności publicznej. Konkretnie, Urzędu Miasta Krakowa. Spoiler alert: bez klucza do windy mogą być kłopoty, więc wszystko zajęło to ponad godzinę (!), ale udało się dotrzeć na sesję RMK. Postulujemy większą liczbę kluczy do windy.
17. Nocne ograniczenie sprzedaży alkoholu
Nocne, symboliczne ograniczenie sprzedaży alkoholu przez 5,5 godziny przyniosło spektakularne efekty. Sama tylko liczba interwencji spadła w dół o niemal 70% – tak wyglądają dane uzyskane od Policji, dotyczące porównania lipca 2022 roku (przed wprowadzeniem ograniczenia) i lipca 2025 roku. To rozwiązanie sprawdza się na wielu płaszczyznach. Służby mogą interweniować tam, gdzie naprawdę są potrzebne. Przez to oszczędzamy pieniądze. Ograniczenie ma także wymiar zdrowotny. We wrześniu apelowaliśmy więc o udział w konsultacjach, żeby radni i prezydent wydłużyli godziny bez sprzedaży alkoholu do tych, na które pozwala ustawa (22-6). Większość mieszkańców poparła ten kierunek, do sprawy będziemy wracać w najbliższych miesiącach.
18. Dwukadencyjność, czyli protest przeciwko “Lex Koryto”
Gorąco protestowaliśmy razem z innymi ruchami miejskimi z całej Polski (jak choćby Miasto Jest Nasze, Łódź Cała Naprzód i Akcja Miasto) przeciwko projektowi PSL zwanemu “Lex Koryto”. Projekt ten ma zlikwidować dwukadencyjność prezydentów, burmistrzów i wójtów, co zagraża przejrzystości i konkurencyjności w samorządach. Uważamy, że polski samorząd, choć ma swoje niedociągnięcia, jest jedną z historii sukcesu naszej demokracji. Jednak wieloletnie rządy jednej osoby sprzyjają tworzeniu się układów, nepotyzmowi i korupcji. Dwukadencyjność, wprowadzona w 2018 roku, miała być remedium na te problemy, chroniąc przed nadużywaniem władzy i podnosząc konkurencyjność wyborczą. Zmiana ta została wprowadzona po to, by wzmocnić transparentność i ograniczyć zjawisko „wiecznych włodarzy”. Aktualnie nad zniesieniem dwukadencyjności trwają prace w Sejmie i Senacie. Jeśli ustawa przejdzie przez obie izby, to na końcu musi ją jeszcze podpisać prezydent RP.
19. Konferencja o kryzysie klimatycznym
24 października razem z Fundacją Mind and Gravity oraz Fundacją Humanity in Action zorganizowałyśmy konferencję “Kryzys klimatyczny a życie nie ludzkie: O wspólnej przyszłości ludzi i zwierząt”, która była poświęcona interdyscyplinarnej refleksji nad skutkami kryzysu klimatycznego dla istot poza ludzkich oraz nad możliwościami budowania etycznych, sprawiedliwych i zrównoważonych relacji międzygatunkowych. Wystąpienia eksperckie i dyskusje panelowe złożyły się na dzień pełen rozmów o sprawiedliwości klimatycznej oraz relacjach człowiek-istoty poza ludzkie. Partnerstwo oraz patronat medialny objęli: Green REV Institute, Fundacja W imię Zwierząt, Koalicja Klimatyczna, Magazyn ISTOTA, VEGE Magazyn, Federacja Bezpieczna Żywność, Magazyn Bezpieczna Żywność, Instytut Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nagrania z konferencji można zobaczyć tutaj.
20. Poradnik „Co dzik robi w mieście?”
W ostatnich latach coraz częściej spotykamy dziki w parkach, na osiedlach, ulicach i między blokami. Przygotowaliśmy więc poradnik „Co dzik robi w mieście?” – krótkie, czytelne i atrakcyjnie zaprojektowane materiały edukacyjne, które pomogą mieszkańcom i mieszkankom Krakowa zapoznać się z podstawowymi zasadami, jak bezpiecznie i odpowiedzialnie współistnieć z dziką fauną miejską. Część broszurek trafiła do skrzynek na listy, część można znaleźć wybranych punktach bibliotek, spółdzielni czy rad dzielnic. Całość oczywiście jest też dostępna online. Broszura powstała w ramach zadania publicznego i została sfinansowana ze środków Miasta Krakowa. Sprawozdanie finansowe przestawimy jak tylko zostanie ono zaakceptowane przez miasto.
21. Afera z BO i klubami sportowymi
Sezon na Budżet Obywatelski jesienią 2025 upłynął pod znakiem afery z klubami sportowymi. Chodziło o projekty zgłaszane pod nazwą „Piłkarskie Marzenia”, które od lat budzą kontrowersje. Głównie ze względu na niespełnianie kryterium ogólnodostępności, przeznaczenie znacznej kwoty na zakupy sprzętu dla samych klubów oraz trenerów a także ze względu na nielegalny sposób zbierania głosów. Więcej, wnioskodawcę i beneficjenta projektów sporo łączy. Olbrzymie pieniądze, masowe łamanie regulaminu, radny miasta z Platformy Obywatelskiej, który do dyspozycji ma 9 miliardów rocznego budżetu i jego kolega z Małopolskiego Związku Piłki Nożnej? Tak być nie może.Apelowaliśmy do prezydenta miasta Krakowa o pilne działania, m.in. wstrzymanie realizacji wszystkich wspomnianych projektów; przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego pod kątem łamania regulaminu wobec sposobu zbierania podpisów jak i niezgodności z zasadą ogólnodostępnosci; oraz o szczególną weryfikację projektów pn. “Piłkarskie marzenie …” oraz “Piłkarskie Mistrzostwa Krakowa…” pod kątem ogólnodostępności wydarzeń. W ramach regulaminu Budżetu Obywatelskiego przydałby się też zakaz składania projektów do Budżetu Obywatelskiego przez Radnych Miasta Krakowa.
22. Koalicja Ruchów Krakowskich
W listopadzie, po 2,5-letnim okresie działań (a w sumie ponad 3-letnim, łącznie z przygotowaniami projektu), zdecydowaliśmy się opuścić Koalicję Ruchów Krakowskich “Wspólnie dla Miasta”. Raz jeszcze dziękujemy wszystkim osobom i organizacjom, które współtworzyły tę przestrzeń dialogu i zaangażowania społecznego razem z nami.
Przez ten czas wspólnie zorganizowaliśmy kilkadziesiąt wydarzeń: od zaangażowanych spacerów, przez debaty przed wyborami parlamentarnymi w październiku 2023 roku, po spotkania eksperckie. Były też trzy mikro-kongresy czy wybory do rad dzielnic i rady miasta, podczas których staraliśmy się udowodnić, że współdecydowanie o mieście może odbywać się poza największymi partiami.
23. Opłata turystyczna
Do 12 grudnia 2025 trwały konsultacje nad projektem nowej ustawy o opłacie turystycznej. Dzięki nowym regulacjom Kraków może zyskać miliony złotych – zachęcaliśmy do udziału w konsultacjach.
24. Działalność w różnego rodzaju zespołach roboczych/ doradczych
Niezmiennie należymy do KDO ds. środowiska i uczestniczymy w jej posiedzeniach. Akcjonariusze i akcjonariuszki są również członkiniami zespołów ds. odorów na południu Krakowa oraz dzików działających przy prezydencie. W tym roku postanowiliśmy również dołączyć do Zespołu ds. Ochrony Środowiska/ Klimatu inicjatywy Nasz Rzecznik i bierzemy czynny udział w pracach zespołu. Jesteśmy także członkiem Porozumienia Leśnego.
