Z początkiem roku ruszyła Strefa Czystego Transportu w Krakowie, dzięki której mieszkańcy zyskują ochronę przed trującymi spalinami z najbardziej kopcących samochodów.
Kraków dołączył tym samym do ponad 320 miast na całym świecie, które systemowo walczą o zdrowsze powietrze. To dobra informacja dla wszystkich, choć w szczególności dla najbardziej narażonych na dym z rur starych diesli: dzieci, seniorów, przewlekle chorych.
W związku z lawiną dezinformacji przypomnijmy kilka faktów:
- Przyjęto zliberalizowany projekt z którego wyłączono dożywotnio mieszkańców Krakowa i już posiadane przez nich samochody.
- Zmniejszono obszar ze 100% powierzchni miasta do mniej niż 60%.
- Krakowianie, tak jak w przypadku wymiany kopciuchów, zrobili swoje. Aż 80 proc. z nas nie musi podejmować żadnych działań (ok. 400 tys. krakowskich kierowców), bo samochody spełniają normy.
Pozostali muszą zgłosić się do urzędu, aby być wyłączonym z przepisów. Kilkadziesiąt tysięcy osób już to zrobiło. Co więcej urząd szacuje, że 70 proc. kierowców z powiatu krakowskiego również spełnia te normy. - Radni wzięli pod uwagę głosy z obwarzanka i wykonali miły gest w stronę kierowców spoza Krakowa – przyjęli projekt z trzyletnim okresem przejściowym. W tym czasie można za opłatą (która również została zmniejszona wielokrotnie w toku głosowania nad uchwałą) wjechać samochodem niespełniającym norm. Nie, nie oznacza to, że samochód przestaje truć. Jest to danie czasu na dostosowanie się do sytuacji – np. poprzez wymianę samochodu ze starego diesla na 20-letni pojazd benzynowy, który spełnia wymagania. Brzmi jak ludzkie podejście do sąsiadów Krakowa.
- Ekwiwalent wspomnianych środków pochodzących z opłat będzie przekazywany na inwestycje w całej aglomeracji, choć Kraków mógłby je brać wyłącznie dla siebie. Dzięki temu, mamy nadzieję, podwojony zostanie efekt SCT – np. w końcu wymienionych zostanie 10 tys. kopciuchów z obwarzanka, które trują nas każdej zimy. Oprócz tego może być wzmocniony transport publiczny w aglomeracji, mają powstawać parkingi park and ride. Win-win.
- Przy okazji opłat i wyjątków – nagle okazuje się, że niektórzy przypomnieli sobie o płaceniu podatków w mieście, w którym mieszkają. I bardzo dobrze, bo oznacza to więcej środków na ulepszanie usług publicznych w Krakowie.
- Twarde dane pokazują, jak spaliny trują Krakowian. Czuć to stojąc przy każdej ruchliwej drodze, ale widać to także w niezależnych badaniach. Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska sytuacja związana z poziomem tlenków azotu w Krakowie nie tylko się nie poprawia, ale w 2024 roku pogorszyła się względem 2023 roku. Dane za 2025 rok poznamy w okolicach kwietnia. Żadna z trzech stacji nie spełnia aktualizowanych norm zbliżających nas do wytycznych WHO.
- Oprócz danych z GIOŚ, poziomy tlenków azotu sprawdzano w kilkudziesięciu punktach miasta za pomocą specjalnych czujników. W żadnej z 44 lokalizacji nie zostały spełnione rekomendacje WHO dla stężeń dwutlenku azotu (10 μg/m³). Z kolei bardziej liberalne, nowe wymogi unijne (20 μg/m³), które Polska aktualnie wdraża, osiągnięto zaledwie w trzech lokalizacjach.
Podsumowując – codziennie do Krakowa wjeżdża 200 tysięcy aut spoza miasta. To generuje korki, pogarsza jakość życia i zatruwa powietrze, którym oddychamy. Od 1 stycznia wymagamy od tych, którzy codziennie wybierają auto, żeby dotrzeć do Krakowa, aby nas nie truli. Naszym zdaniem nie jest to tak dużo i brzmi uczciwie.
A do tego, zgodnie z prośbami, miasto daje 3 lata (3,5 od uchwalenia obecnej SCT, 5,5 roku od pierwotnego wejścia w życie uchwały, która została przesunięta i ponad 6 lat od pierwszego przyjęcia uchwały) na przystosowanie się do nowej sytuacji. Idziemy w końcu krok dalej – wszystkie środki w ten sposób pozyskane będą pracowały nie tylko na Kraków, ale i całą aglomerację.
